Loader

De toekomst van Iraaks Koerdistan

Zes volle dagen in Iraaks Koerdistan hebben me een bijzondere inkijk gegeven: in een regio waar de historie dominant aanwezig is, waar de veerkracht van de mensen indrukwekkend is, en waar de ontzettend jonge bevolking kansen biedt voor een betere toekomst.

Op initiatief van D66 Internationaal bezocht ik onlangs met een diverse groep deskundigen de autonome Koerdische regio in het noorden van Irak. We onderzochten hoe het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van minister Kaag praktisch vorm krijgt in dit belangrijke deel van het Midden-Oosten. Ik heb vooral gekeken naar de situaties en perspectieven van jongeren; zo’n 50 procent van de Iraakse Koerden is jonger dan 20 jaar. Een greep uit mijn bevindingen.

Kansen voor het onderwijs

Ieder jaar studeren zo’n 28.000 jongeren af aan de meer dan 25 universiteiten in Iraaks Koerdistan. Dat zijn grote aantallen jongeren, die met een mooi diploma op zak op zoek gaan naar een baan. Hoger onderwijs wordt nog steeds door veel Koerdische jongeren (en hun families) gezien als de beste manier om een (maatschappelijke) carrière te beginnen. Maar garanties op een baan, ook met een universitair diploma, zijn er allang niet meer. Wel is er een groeiende behoefte aan technisch en praktisch geschoold personeel. Beroepsonderwijs heeft in deze regio echter een slecht imago, en ook de kwaliteit is niet altijd goed. Jongeren geven zelf aan dat ze in het (hoger) onderwijs te weinig soft skills leren: jezelf profileren, in het openbaar spreken, besluiten nemen. Hier liggen volop kansen voor ontwikkeling.

Onvoldoende banen

De werkloosheid onder jongeren in Iraaks Koerdistan is hoog, zoals in het hele Midden-Oosten. Zo’n 15 à 20 procent van de jongeren onder 24 jaar heeft geen baan. Van hen geeft 1 op de 5 aan dat ze de hoop hebben verloren om nog een baan te vinden, blijkt uit recent demografisch onderzoek in de regio. Het beeld in Iraaks Koerdistan is vergelijkbaar met andere delen van het Midden-Oosten en Noord-Afrika: een jonge en over het algemeen hoog opgeleide bevolking, een krimpende publieke sector die bij lange na niet meer de hoeveelheid banen kan creëren voor al deze nieuwkomers op de arbeidsmarkt, en een private sector waarin onvoldoende wordt geïnvesteerd (vanuit binnen- en buitenland) om te voldoen aan de vraag naar werk. Vooral buitenlandse en internationale donoren zetten fors in op het stimuleren van ondernemerschap bij jongeren. Dat is nodig en nuttig. Maar als er niets verandert aan het maatschappelijke en economische systeem, waarin corruptie en cliëntelisme goed gedijen, krijgen die ondernemende jongeren geen eerlijke kans.

Betrokkenheid bij de politiek

Het politieke systeem in Iraaks Koerdistan wordt gedomineerd door twee politieke partijen, die hun legitimiteit vooral lijken te ontlenen aan hun strijd tegen het regime van Saddam Hussein in de jaren zeventig en tachtig. Sinds een paar jaar proberen nieuwe partijen een plek te verwerven in het politieke systeem, met wisselend succes. Hun bestaansrecht wordt soms betwist, vooral omdat zij niet hebben meegevochten tegen Saddam. Tegelijkertijd is er een hele nieuwe generatie Koerden die geboren is ná de val van Saddam. In hoeverre erkennen zij nog het gezag dat de huidige politieke leiders ontlenen aan hun deelname aan de strijd? Onderzoek van een Iraaks-Koerdische onderzoeker laat zien dat jonge Koerden zich nog weinig verbonden voelen met de bestaande politieke partijen. De opkomst bij de  recente verkiezingen was laag, zeker onder jongeren. Tegelijkertijd hoorden we dat iedereen, jong en oud, meepraat over politiek. De politiek leeft dus wel. Het Koerdische parlement probeert jongeren te informeren over de werking van de democratie en politiek, bijvoorbeeld door actief schoolklassen uit te nodigen. Dergelijke initiatieven verdienen meer ondersteuning.

Radicalisering

Tijdens onze reis hoorden we soms tegenstrijdige verhalen en ontdekten we dat er vaak meerdere waarheden bestaan. Maar één geluid hoorden we unisono bij veel van onze bezoeken: de grote zorg over de nog steeds reële dreiging van gewelddadig (religieus) extremisme. Er zijn groepen IS-strijders die zich hergroeperen en dagelijks aanslagen plegen. En belangrijker nog: het gedachtegoed van IS en soortgelijke groepen is niet weg, en de voedingsbodem voor radicalisering en gewelddadig extremisme al helemaal niet (zie ook dit rapport van de ICCT).

Met name in de soennitische gemeenschappen worden veel mensen, ook jongeren, gemarginaliseerd. In vluchtelingenkampen wonen duizenden kinderen en jongeren die weinig mogelijkheden hebben om een toekomst op te bouwen. In die kampen zijn mooie initiatieven opgezet waarin jongeren met niet-formele leermethoden vaardigheden opdoen en hun talenten ontwikkelen. Maar de financiering door internationale organisaties stopte, en het initiatief ligt nu stil. We hoorden verhalen van gezinnen waarvan de inmiddels overleden vader betrokken is geweest bij IS, al dan niet uit vrije wil, waardoor vrouw en kinderen worden buitengesloten uit hun gemeenschap. De centrale overheid bekommert zich ook niet om hen, waardoor veel van deze vrouwen en kinderen verstoken blijven van basisvoorzieningen. Kinderen uit ‘IS-gezinnen’ krijgen soms geen identiteitspapieren, waardoor ze het risico lopen stateloos te zijn, en bijvoorbeeld niet naar school kunnen.

Kinderen met zo weinig perspectief zijn kwetsbaar voor extremistische groeperingen die wel houvast voor een beter leven zeggen te bieden. Een internationale coalitie heeft zich ingespannen om IS militair te verslaan. Maar de internationale gemeenschap moet zich blijven inzetten, om te voorkomen dat nieuwe extremistische groeperingen voet aan de grond krijgen in Irak. Dat betekent bijvoorbeeld het ondersteunen van docenten en social workers. Bij het herkennen van signalen van radicalisering. En bij het begeleiden van jongeren naar een toekomst zonder geweld en met perspectief.

Blik op de toekomst

Zes dagen is te kort om een land, een regio, een samenleving goed te doorgronden. Toch heeft het bezoek me waardevolle inzichten opgeleverd. Iraaks Koerdistan is een regio die in de (recente) geschiedenis keer op keer is geconfronteerd met onderdrukking, geweld en dreiging van buitenaf. De strijdbaarheid en veerkracht van de Koerden hebben indruk gemaakt. Tegelijkertijd vraagt de enorme nieuwe generatie om een blik gericht op de toekomst. Er zijn genoeg aanknopingspunten, zowel voor de Koerden zelf als voor de internationale gemeenschap, om verder te werken aan politieke, economische en sociale ontwikkeling. Die boodschap neem ik mee in de gesprekken die ik voer over de regio, de verhalen die ik schrijf en de inzichten die ik deel.

Meer weten over de situatie en perspectieven voor jongeren in Iraaks Koerdistan? Neem dan contact met me op!